SUMA PRZYPADKÓW

Głównym kontekstem powstania wystawy jest odbywający się w Warszawie kongres Simons Programme on Twistor Theory and its Applications, skupiający międzynarodowe środowisko matematyków i fizyków zajmujących się teorią twistorów. Inicjatywa powstała we współpracy prof. Macieja Dunajskiego z University of Cambridge, kuratorki sztuki Karoliny Kliszewskiej oraz prof. ASP Łódź Wojciecha Ledera jako artystyczne wydarzenie towarzyszące programowi naukowemu. Suma przypadków to przestrzeń rzeczywistego spotkania dwóch środowisk – artystycznego i naukowego – oraz spojrzenia na geometrię poza granicami właściwych im dyscyplin.

Prezentacja obejmuje prace klasyków polskiej awangardy i powojennej sztuki konceptualnej oraz realizacje artystów współczesnych. Eksponuje różne momenty, w których myślenie matematyczne przenika do praktyki artystycznej – od rygoru systemów i kombinatoryki, przez badanie przestrzeni i percepcji, po przypadek, proces, eksperyment i technologie cyfrowe. Maciej Aleksandrowicz — moduł, repetycja, struktura; Małgorzata Borek — struktura, rytm, transformacja; Wiesław Bartkowski — algorytm, generatywność; Jan Berdyszak — przestrzeń, nieobecność; Mateusz Dąbrowski — system, zakłócenie; Stanisław Dróżdż — logika, język, nieskończoność; Jerzy Kałucki — krzywizna, przestrzeń; Koji Kamoji — redukcja, elementarna relacja; Igor Kubik — perspektywa, konstrukcja przestrzeni; Wojciech Leder — materialność geometrii; Magdalena Moskwa — miara, ciało, przestrzeń; Andrzej Nowacki — rytm, moduł, permutacja; Jan Pamuła — kombinatoryka, struktura cyfrowa; Jerzy Porębski — proporcja, konstrukcja, porządek przestrzenny; Weronika Anna Rosa — geometria obserwowana, organiczność; Henryk Stażewski — konstrukcja, relacja; Ryszard Winiarski — system matematyczny, reguła.

Sztuka i matematyka — dwa systemy opisu rzeczywistości, które posługując się odmiennymi językami, od wieków spotykają się w pojęciach przestrzeni, proporcji, relacji, porządku i nieskończoności.

Punktem wyjścia dla wystawy jest geometria – jedna z najstarszych dziedzin matematyki, a zarazem obszar szczególnie bliski sztukom wizualnym. Punkt, linia, płaszczyzna, figura, podział, symetria czy relacja przestrzenna mogą funkcjonować jako przedmiot matematycznego dowodu, ale również jako podstawowe narzędzia budowania obrazu. W sztuce XX i XXI wieku geometria przestaje jednak pełnić wyłącznie rolę zasady kompozycyjnej. Staje się metodą badania rzeczywistości, systemem organizowania przypadku, narzędziem eksperymentu, a niekiedy samym tematem dzieła.

Tytuł wystawy świadomie wykorzystuje wieloznaczność słowa „przypadek”. Może ono oznaczać zdarzenie nieprzewidywalne, pojedynczy przykład, ale także konkretną konfigurację warunków. Angielskie A Sum of Incidences wprowadza dodatkowo pojęcie incidence obecne w geometrii – relację zachodzącą między obiektami geometrycznymi, na przykład punktem i prostą. „Suma” staje się więc zbiorem spotkań: porządku i losowości, reguły i intuicji, matematycznej abstrakcji i materialnego doświadczenia dzieła.

Simons Programme on Twistor Theory and its Applications odbywa się od 23 sierpnia do 26 września 2026 roku w Instytucie Matematycznym PAN w Warszawie. Program, organizowany przez prof. Macieja Dunajskiego z University of Cambridge i Wojciecha Kryńskiego z PAN, skupia badaczy z najważniejszych światowych ośrodków wokół teorii twistorów – zaproponowanej w latach 60. przez Rogera Penrose’a geometrycznej koncepcji, która na nowo definiowała relacje między matematyką, geometrią i fizyką. Warszawskie spotkanie pozostaje w szczególnym dialogu z odbywającą się bezpośrednio wcześniej w Oksfordzie konferencją „Penrose at 95 and Twistors at 60” (10–12 września), poświęconą 95. Urodzinom Penrose’a i sześciu dekadom rozwoju teorii twistorów; prof. Dunajski współorganizuje oba przedsięwzięcia, a sam Penrose uczestniczy zarówno w programie oksfordzkim, jak i – online – warszawskim.

Wystawę organizuje Cliché Gallery we współpracy z Galerią Nizio. Projekt realizowany jest przy współpracy z Instytutem Matematycznym Polskiej Akademii Nauk i Centrum Banacha.

Kuratorka: Karolina Kliszewska
Organizatorzy: Cliché Gallery, Galeria Nizio
Partnerzy: Centrum Banacha, Instytut Matematyczny PAN
Restauracja Klonn
Miejsce: Galeria Nizio, Inżynierska 3, Warszawa
Zdjęcia z wernisażu: Eliza Krakówka